De Verlichting als kraamkamer Jabik Veenbaas

De Verlichting als kraamkamer

Jabik Veenbaas

Over het tijdperk en zijn betekenis voor het heden

Samenvatting

Waarom wordt er altijd weer teruggegrepen op de Verlichting wanneer we het hebben over de kernwaarden van onze cultuur? In De Verlichting als kraamkamergeeft Jabik Veenbaas een toegankelijk antwoord op die vraag. Hij plaatst vijftien spraakmakende Verlichtingsdenkers in hun historische context en onderzoekt ze op hun betekenis voor het heden. Daarbij komen actuele thema’s aan de orde, zoals de onttovering van de wereld, het debat over de mensenrechten en de emancipatie van de vrouw. Veenbaas haalt een aantal clichés over het tijdperk krachtig onderuit. Zo laat hij zien dat de Verlichting niet het tijdperk was dat de menselijke rede verheerlijkte, maar juist een periode waarin deze werd onttroond. Ook toont hij de angst van de achttiende eeuw voor de ethische en spirituele leegte: een angst die wij hebben geërfd.

Jabik Veenbaas in de media

Jabik Veenbaas nam deel aan het Verlichtingsdebat van het ISVW. Lees een verslag op blz. 11 van i-Filosofie #5. Of bekijk een opname van het debat.   

Wim Brands ontving Jabik Veenbaas in Boeken. Kijk terug.

Veenbaas was te gast bij Theodor Holman in OBA Live. De uitzending werd als een van ‘Theodor Holmans mooiste interviews’ herhaald op Eerste Kerstdag tussen 19:00 en 20:00 uur op radio 5.

Persrecensies

‘[…] een knap en consequent volgehouden betoog, waarin lang niet altijd even eenvoudig te begrijpen 18de-eeuwse sleutelwerken helder worden uitgelegd en in onderlinge samenhang worden besproken [...] Wie een paar avonden de tijd heeft en iets wil begrijpen van de Verlichting, doet er goed aan dit boek te lezen.’ Geschiedenis Magazine

‘Stimulerende lectuur, omdat Veenbaas bestaande ideeën over Verlichtingsdenkers voortdurend ter discussie stelt. [...] De auteur beheerst bovendien de kunst om ook de minder goed ingevoerde lezers mee te nemen in zijn betogen.’ Paul van der Steen in Trouw

‘Het is een verhelderend boek, vol curieuze details en prikkelende beweringen. Veenbaas, vertaler van de belangrijkste werken van Immanuel Kant, heeft het boek met kennis en vreugde geschreven. Dat blijkt op elke pagina.’ Nederlands Dagblad

‘Dit boek vormt een tegengif voor wie nu onverschillig omgaat met rechten en vrijheden die werden afgedwongen door moedige mensen.’ **** Mathias de Clerq in De Morgen

‘Wat is die verlichting eigenlijk? [...] Nee hoor, de meest relevante wetenschappers van de Verlichting waren allang gedesillusioneerd over het vermogen van mensen om zaken rationeel te bekijken. Zij waren zich juist zeer bewust van de tekortkomingen van het menselijk verstand, zo maakt de filosoof Jabik Veenbaas in zijn stimulerende en toegankelijke boek duidelijk.’ Joost van Mierlo in het Financieele Dagblad

‘In zijn boek De Verlichting als kraamkamer, waarin hij vijftien Verlichtingsdenkers bespreekt, maakt filosoof Jabik Veenbaas duidelijk dat de Verlichting niet het tijdperk van de rede was, maar het tijdperk waarin het vertrouwen in de rede zo sterk werd ondergraven, dat wanhopige pogingen ondernomen moesten worden om de daardoor blootgelegde afgrond van angst en twijfel te overbruggen.’ **** Chris Rutenfrans in de Volkskrant

‘De eerste verrassing van dit boek is de levendigheid en toegankelijkheid waarmee Veenbaas de denkers uit de achttiende eeuw ten tonele voert. Iedereen kent wel een paar gemeenplaatsen over de Verlichting, maar wat die denkers van toen precies beweerden, is toch best ingewikkeld. Veenbaas slaagt er uitstekend in om inzichtelijk te maken wat hen bewoog, waarmee zij worstelden en hoe zij een plek innamen in een tijdvak dat gistte van de veranderingen.’ Tjerk de Reus in De Nieuwe Koers

‘Wie beducht is voor het taalvermogen van diepe denkers wordt door Veenbaas van zijn angsten bevrijd. Hij schraapt alle korstlagen van hun teksten, brengt de figuren tot leven, zet ze in hun context, kruidt de portretten met anekdoten en vertaalt hun gedachten. Niet helemaal zoals hij het ons aan een cafétafeltje zou vertellen, maar toch zonder geheimtaal. Wat levert het op? Inzicht. Begrip.’ Het belang van Limburg

‘Toegankelijkheid en aanstekelijkheid kenmerken Veenbaas' aanpak en stijl. Keer op keer bewijst hij dat de Verlichting niet het tijdperk was waarin de rede op een voetstuk werd geplaatst, zoals het clichébeeld wil [...] Veenbaas plaatst overtuigende kritische kanttekeningen bij de opvatting van de alom bewierookte Jonathan Israel dat Spinoza de weg naar de radicale Verlichting plaveide.’ Hans van der Heijde in De Leeuwarder Courant

‘Terecht wijst Veenbaas op de scepsis van filosofen als Bayle, Hume, Condillac en Kant, die korte metten maakten met het metafysisch rationalisme van Descartes, Spinoza en Leibniz. [...] De Verlichting als kraamkamer bevat [...] een reeks even kleurrijke als aanstekelijke portretten en Veenbaas verdedigt de Verlichting terecht tegen de beschuldiging van sommige postmoderne onverlaten, als zou zij linea recta naar Auschwitz en Goelag hebben geleid.’ Arnold Heumakers in NRC Handelsblad

‘In vijftien essays over Spinoza, Hume, Condillac, La Mettrie, Rousseau, Kant, Paine, Smith, De Sade en Condorcet, probeert Veenbaas aan te tonen dat de achttiende eeuw helemaal niet zo rationeel was als men doorgaans denkt. En dat lukt hem, met veel kennis van zaken, aardig, zeker wanneer hij David Hume en Adam Smith min of meer als kroongetuigen opvoert.’ Carel Peeters in Vrij Nederland.

‘Het resultaat is vijftien prima geschreven, interessante en bij tijd en wijle vermakelijke miniatuurtjes. Tezamen vormen ze een afgewogen geheel, maar als individueel portret komen ze ook uitstekend tot hun recht. [...] Met De Verlichting als kraamkamer heeft Veenbaas een mooie en toegankelijke inleiding op de Verlichting geschreven, die duidelijk maakt waarom de periode blijvend actueel is. In de Verlichting treedt de gespletenheid van menselijke ziel en rede, die ook de onze is, duidelijk aan het licht.’ filosofie-online.nl

‘Waar staat de Verlichting voor? Wie nieuwsgierig is, zou het boek van Veenbaas moeten aanschaffen: het biedt een mooi overzicht en is voor niet-kenners prima toegankelijk.’ Friesch Dagblad

‘Filosoof, dichter en vertaler Jabik Veenbaas stoft de turbulente periode van de Verlichting flink af [...]. De Verlichting heeft ons geen eenduidig antwoord gegeven op existentiële vragen - vragen waarmee we vroeger bij God terecht konden, stelt Veenbaas in fraaie hoofdstukken.’ VPRO gids

‘Het is knap hoe Veenbaas de hoofdstukken [...] in nauwe samenhang met elkaar brengt, terwijl je ze toch los van elkaar kunt lezen. Dat is zelfs een wonder van verteltechniek te noemen.’ Boekhandel Atheneum

‘De Verlichting was niet statisch, het was een beweging, waarin de ene denker reageerde op het gedachtegoed van zijn voorganger of tijdgenoot. Jabik Veenbaas heeft hierover een boeiend boek geschreven dat leest als een roman.’ Boekhandel Roelants, Nijmegen

‘[... ] zijn grote verdienste is dat hij tal van moedige Verlichtingsdenkers, ook minder bekende figuren, opnieuw in het daglicht plaatst. Alleen daarom is dit een boek dat iedereen zou moeten lezen.’ Nieuwbrief Liberales

‘Veenbaas zet zich af tegen Jonathan Israel, schrijver van drie vuistdikke boeken over de Verlichting, die Spinoza naar voren schuift als oervader van alle seculiere verworvenheden, inclusief de democratische staatsvorm. Veel te veel eer, meent Veenbaas, zo seculier was Spinoza niet, laat staan een atheïst. Hij heeft hier zeker een punt.’ De Nieuwe Liefde

‘Voor ons is interessant dat er overal de namen opduiken van belangrijke natuurwetenschappers uit die tijd. Goed als verbreding van de basiskennis en om eens over de grenzen van je eigen vak te kijken.’ Marianne Offereins in NVOX magazine voor het onderwijs in de natuurwetenschappen

‘In samenhangende, maar afzonderlijke hoofdstukken bespreekt filosoof, dichter en vertaler, Veenbaas vijftien vooraanstaande denkers uit de 17e en 18e eeuw en hun gedachte goed, van Spinoza en Balthasar Bekker tot markies de Sade en Concordet. […] De Verlichting als kraamkamer is een duidelijk leesbaar en in een soepel verteltrant geschreven boek.’ Aat de Kwant in Reflectie

Gegevens

Genre: Geschiedenis,Filosofie & levensbeschouwing

Omslagontwerp: Philip Stroomberg

ISBN: 9789046810170

NUR: 730

Aantal pagina's: 288

Afmetingen: 13,5 x 21

Kostprijs 19,95 euro